تكنولوژي اطلاعاتي و توسعه ملي در كشورهاي جهان سوم

تكنولوژي اطلاعاتي و توسعه ملي در كشورهاي جهان سوم

تكنولوژي اطلاعاتي و توسعه ملي در كشورهاي جهان سوم









مسئله انتقال و جذب تكنولوژي در جهان سوم ، مقوله پيچيده اي است كه هم از نظر علمي و هم از جنبه ابعاد فرهنگي ، سياسي ، اقتصادي ، سالهاست ، نه فقط كشورهاي در حال توسعه ؛ بلكه بسياري از مجامع پژوهشي غرب و سازمانهاي بين المللي را به خود مشغول داشته است . در دهه 1980 ، فرآيند توليد يا خلق تكنولوژي و انتقال تكنولوژي به جهان سوم ، با بعد ديگري مواجه شده است كه دامنه آن باسرعت بسيار زيادي رو به گسترش است . اين بعد ، در واقع ، خود نوعي تكنولوژي فراگير است كه " تكنولوژي اطلاعاتي " ناميده مي شود . ويژگي منحصر به فردي كه اين بعد با تكنولوژي دارد ، همانا شموليت آن نياز همه تكنولوژيهاي نوين به آن است .





در اين مقاله ، ضمن بررسي روند تحولات تكنولوژي سيستمهاي اطلاعاتي در كشورهاي رو به رشد ، مشكلات و موانعي كه بر سر راه انتقال و جذب اين تكنولوژي وجود دارد ، مورد بحث قرار مي گيرد . تحليلي از موقعيتها ، كاميابيها و يا شكستهايي كه برخي از كشورهاي آسيايي در راه جذب تكنولوژي اطلاعاتي و حمايت از برنامه هاي صنعتي و توسعه اي خود از اينطريق داشته اند ، بخش اساسي مقاله را تشكيل مي دهد .





مقدمه :









چگونگي
انتقال و جذب تكنولوژي در جهان سوم ، هم از نظر علمي و هم از نظر ابعاد فرهنگي ،
سياسي ، اقتصادي ، مبحث پيچيده اي است كه سالهاست نه تنها كشورهاي در حال توسعه ؛
بلكه بسياري از مجامع پژوهشي غرب و شازمانهاي بين المللي را به خود مشغول داشته
است .





پژوهشهاي
انجام گرفته در خلال سالهاي 85 – 1975 ميلادي ، از بروز تحول تازه اي در مقوله
توسعه اقتصاد ملي خبر مي دهد . اين تحول ، ناشي از شكل گيري عنصر جديدي است به نام
" نيروي كار اطلاعاتي " كه تغيير عمده اي در تركيب عملياتي نيروي كار
پديد آورده است . پديده مزبور ، مبين نياز حياتي به يك بخش اطلاعاتي (Information sector )
در اقتصادهاي ملي است (Katz, 1986 ) . اين عامل جديد ،
دامنه وسيع و هوشمندانه اي را در بر مي گيرد كه زير عنوان " تكنولوژي
اطلاعاتي مبتني بر كامپيوتر " ( Technology Information based – Computer )
به گونه اي فزاينده زندگي ما را تحت تاثير خود قرار داده است .

تكنولوژي اطلاعاتي ، در واقع ، خود نوعي تكنولوژي فراگير است و ويژگي منحصر به فرد
آن ، همانا "شموليت "آن و نياز همه تكنولوژيهاي نوين به آن است . دامنه
تغييرات ناشي از اين پديده ، متنوع بوده و از جانشيني " اطلاعات " براي
" نيروي كار غير اطلاعاتي " در بخش توليد صنعتي تا تغيير در تركيب دروني
بخش خدمات ، و از خدمات پرسنلي تا خدمات اجتماعي و سيستمهاي توزيعي را در بر مي
گيرد . مطالعه اين روند ، اساساً بر كشورهاي توسعه يافته متمركز شده است و به نظر
مي رسد كه ممالك در حال رشد ، به دنبال كشورهاي صنعتي ، رفته رفته به نقش كليدي
نيروي كار اطلاعاتي در پيشبرد برنامه هاي تكنولوژيك و غير تكنولوژيك خود پي مي
برند . اما متاسفانه ، آنچه كمتر مورد توجه ممالك آسيايي ، آفريقايي و امريكاي
لاتين قرار گرفته ، تبين و تدوين استراتژي مناسب براي انتقال ، جذب و ارتقاي
تكنولوژي اطلاعاتي بوده است . به عبارت ساده تر ، علي رغم اينكه ، نزديك به تمام
اين كشورها ، داراي نوعي سيستم برنامه ريزي ملي بوده اند ، ليكن از سياست و خط مشي
مدون و مبتني بر برنامه هاي ملي در جهت دستيابي به تكنولوژي اطلاعاتي مناسب و
پايدار محروم مانده اند . اين موقعيت ، علل گوناگوني دارد كه در اين مقاله سعي مي
شود آن علتها ، مورد ارزيابي قرار گيرد تا در نهايت بتوان به منظور ارتقاي
فعاليتها و تلاشهاي كشورهاي جهان سوم – و از جمله ايران – در زمينه تكنولوژي اطلاعاتي
مدل قابل قبولي را ارائه داد .







تكنولوژي
اطلاعاتي و مشكلات جهان سوم





كامپيوتري
كردن بنيادهاي صنعتي ، اقتصادي ، آموزشي ، بهداشتي و خدمات اجتماعي در سطح وسيع در
جهان سوم ، نه تنها نياز به شناخت و آگاهي از سخت افزارها ، سيستمها ، نرم افزارها
و كاربردهاي آنها دارد ؛ بلكه عناصري مانند توسعه منابع انساني ، تعارضات فرهنگي
ناشي از تغييرات تكنولوژيكي و جنبه هاي اجتماعي و برنامه هاي ملي را نيز مطرح مي
سازد . اكثر كشورهاي آسيايي در سالهاي اخير ، شاهد توسعه سريع در كاربرد
ميكروكامپيوترها در سيستمهاي دولتي بوده اند . گرچه بخش خصوصي نيز ، در اين زمينه
نقش مهمي ايفا كرده است ؛ اما مسئوليت اصلي براي گسترش تكنولوژي اطلاعاتي ، در
واقع ، بر دوش دولت بوده است كه تجربه سنگاپور و برخي ديگر از كشورها از آن جمله
است .





رشد سريع
تكنولوژي اطلاعاتي در جهان و انتقال عجولانه آن در سطح محدوده به برخي از كشورهاي
در حال توسعه ، موجب بروز نوعي دشواريهاي محلي و ملي شده است. البته دامنه اين
ناهماهنگيها از كشوري به كشور ديگر تغيير مي كند . از سوي ديگر ، حجم انتقال اين
نوع تكنولوژي و سطح يا نوع آن به ممالك جهان سوم ، از روند يكساني برخوردار نبوده
است . برخي كشورها درمقياسي وسيع به آن روي آورده اند و گروهي نيز در آغاز اين راه
قرار دارند . تعدادي ديگر ، در ميان اين دو دسته جاي مي گيرند . " كميسيون
اقتصادي – اجتماعي سازمان ملل براي آسيا و پاسيفيك " ESC.AP (United
Nations Economic and Social Commission for Asia and Pacific)jكه موضوع تكنولوژي اطلاعاتي را در برنامه كار خود قرار داده است
، كشورهاي أسيايي را به سه گروه تقسيم كرده است .





1) كشورهاي
در حال رشدي كه دولتهاي آنها سالهاست از كامپيوتر و سيستمهاي اطلاعاتي در
فعاليتهاي تشكيلاتي خود استفاده مي كنند؛





2) كشورهاي
كمتر توسعه يافته كه به تازگي از تكنولوژيهاي پيشرفته اطلاعاتي سود مي برند ؛





3) كشورهاي
كوچك خوزه پاسينيك كه به طور كلي تكنولوژي اطلاعاتي هنوز در آنها به كار گرفته
نشده است ( Kaul. 1987 )







البته بايد توجه داشت كه كامپيوترهاي پيشرفته و اندازه هاي آنها ، تعيين كننده
اثرات يا شاخصهاي توسعه اي نيست ! نكته ظريف اينكه ، موضوع مهم و اساسي چگونگي و
طبيعت كاربردي آنهاست ( Kaul. Patel. Shams 1989 ) . از سوي ديگر ،
كاربردهاي دولتي سيستمهاي اطلاعاتي در اين كشورها را مي توان در سه گروه و شش
زمينه متفاوت تقسيم كرد :





گروه يكم :
سيستم هاي داخلي Clerical systems







1- گرد آوري اطلاعات آماري compilations statistical (
مانند سر شماري ، بررسي قيمت ، گزارشهاي برداشت محصول ) .





2- سيستم
هاي مبادلاتي حجم بالا transaction systens High volume (
مانند سيستم هاي مالياتي . پرسنلي . ثبت وسايل نقليه . عمليات بين شعبات بانكي ) .


3- خودكاري دفاتر office Autonation ( مانند كامپيوتري
كردن نامه نگاري و ماشين كردن آنها . بايگاني . پست كردن نامه ) .





گروه دوم
00 سيستم هاي مديريتي Managent systems

1- سيستم هاي آگاهي دهنده يا نشانگر systems Monitoring (
مانند سيستم هاي كنترل بوجه ، جريان پيشرفت پروژه ، نمايشگري روند صادرات – واردات
) .

2- مدل هاي كامپيوتري براي تصميمات برنامه اي يا برنامه ريزي Computer
Models for Planning Decisions .





( مانند
مدلهاي اقتصاد كلان ، مدلهاي تحويل سرمايه گذاري ، مدلهاي پيشبيني متغيرهاي جمعيتي
، قيمتها ، تقاضا براي منابع طبيعي و زمين ) .







گروه سوم :
سيستمهاي همگاني Public systems





سيتمهاي
مشاركت همگاني systems Public participation ( مانند برنامه هاي
توسعه روستايي مبتني بر همگاني كردن استفاده از كامپيوتر . در اين سيستمها ،
اطلاعات دولتي در سطح وسيع و به صورت تفسيلي از طريق دفاتر كامپيوتري در اختيار
همگان قرار مي گيرد ، تا از اين طريق آنان قادر به شركت فعال در برنامه ها و
فعاليتهاي توسعه اي بشوند ) .





جايگاه
برنامه ريزي و انتقال تكنولوژي اطلاعاتي









مطالعات
انجام گرفته درباره موقعيت تكنولوژي سيستمهاي اطلاعاتي در هفت كشور آسياي چين ،
هند ، مالزي ، فيليپين ، سنگاپور ، سريلانكا و تايلند نشان مي دهد كه هيچ يك از
سيزده موردي كه در اين كشورها مورد مطالعه قرار گرفته ، مبتني بر كار برد سيستمهاي
همگاني نبوده است . حال آنكه با استفاده از اين نوع سيستمها ، بوروكراسي گرايي خاص
جهان سوم مي تواند ، به گونه ها ، تعديل شده و از طريق مشاركت عملي مردم و گروه
هاي اجتماعي ، اثر بخشي برنامه هاي توسعه اي افزايش يابد . بيشترين كاربردهاي
تكنولوژي اطلاعاتي در بخش دولتي ، مربوط به گروه يكم موارد " گردآوري آماري
" و " سيستمهاي مبادلاتي گسترده " بوده كه البته مي توان گفت ،
مورد نخست ، از تناسب و عموميت بيشتري برخوردار است . كاربردهاي مورد دوم ، يا
" نادر " است و يا " تازگي " دارد . سيستمهاي آگاهي دهنده 7
در مرحله بعد قرار مي گيرد . خودكار سازي دفاتر اكثراً در سطح نامه نگاري
كامپيوتري و واژه پردازي خلاصه مي شود كه در بين كشورهاي مزبور تغيير مي كند .

استفاده از مدلهاي برنامه ريزي و سياستگذاري برنامه اي ، چندان عادي نيست – بويژه
در زمينه مدلهاي كلان . پژوهش منتشر شده توسط " دفتر توسعه آسيا و پاسيفيك
" Kaul et al, 1987) APDC:Asia
and Pacific Development Center )زير عنوان روند كاربردهاي تكنولوژي
اطلاعاتي در سيستمهاي دولتي آسيا و پاسيفيك ، كاربردهاي تكنولوژي اطلاعاتي و
كامپيوتري در جهت توسعه ملي را در چارچوب جدول شماره 1 خلاصه كرده است .





همچنان كه
در اين جدول مشاهده ميشود ، كشورهاي آسيايي مورد ارزيابي ، در سطوح متفاوتي از اين
تكنولوژي استفاده كرده و در بين آنها ، تنها سنگاپور يك پروژه در زمينه خودكار
سازي امور اداري – كه تا حدودي مشاركت همگاني را نيز به دنبال داشته – اجرا كرده
است . اين كشورها ، در زمره ممالك نسبتاً موفق آسيايي در زمينه كاربرد تكنولوژي و
سيستمهاي اطلاعاتي به شمار آمده اند .





به طور كلي
، پيامدها و نتايج ورود و كاربرد تكنولوژي اطلاعاتي در ممالك جهان سوم – بويژه در
سطوح بالاي اقتصادي ، اداري و صنعتي – را مي توان به دو دسته منافع " كوتاه
مدت " و " بلند مدت " تقسيم كرد :





  • منافع و اثرات كوتاه
    مدت ، مي تواند نتايجي مانند افزايش بهره وري ، تقويت خدمت قابل ارائه به مردم ،
    ارتقاي سطح درآمدها و كاهش هزينه هاي توليدي و خدماتي را به بار آورد .
  • - پيامدهاي محسوس و نا
    محسوس دراز مدت ، شامل ارتقاي شرايط كار كاركنان ، بالا بردن
  • -        
    - پايه هاي مهارتي ،
    افزايش كمي و كيفي اطلاعات تخصصي و دستيابي به فرآيندهاي نوين تصميم گيري است .
  • -        
     اين منافع ، مي تواند احتمال ايجاد يك پايگاه
    مناسب براي دستيابي به نوعي تكنولوژي مستقل و همچنين يك فرهنگ اطلاعاتي علمي و صنعتي
    را به شدت تقويت كند تا بر اساس آن ، تصميم گيري و برنامه ريزي بهتري را انجام
    داده و كارايي سراسري در سطح جامعه افزايش يابد . اما تجارب به دست آمده از كاربرد
    تكنولوژي اطلاعاتي در اين كشورها ، نشان مي دهد كه راه رسيدن به اين اهداف و
    امتيازها ، چندان هموار نبوده است . عمده ترين مشكلاتي كه كشورهاي در حال توسعه ،
    در جهت تقويت بنيادهاي اقتصادي ، اجتماعي ، فرهنگي ، صنعتي ، اجتماعي و اداري و
    برنامه هاي توسعه اي خود با تكيه بر تكنولوژي اطلاعاتي با آن مواجه بوده اند . به
    طور خلاصه در عناوين زير مطرح مي شود :

    1 – ضعف شديد در امكانات و سازمانهاي جنبي و فراساختاري ( Infrastructures )
    .

    2 – كم توجهي يا بي توجهي به لزوم تدوين يك سياست و استراتژي مبتني بر برنامه هاي
    توسعه اي در سطح كشور ، براي تكنولوژي اطلاعاتي .

    3 – ضعف نيروي انساني متخصص و كمبود آن .

    4 – مشكلات ناشي ار ساختار سازماني و شيوه هاي مديريتي .

    5 – قلّت آگاهي عمومي از موقعيتها و منفعتهاي تكنولوژي اطلاعاتي .

    6 – نارساييهاي موجود در زمينه تطبيق و تجانس عامل انساني با اين نوع تكنولوژي از
    نظر ارگونوميك Interaction, Ergonomics Human-computer .

    7- وابستگي شديد اين نوع تكنولوژي به كشور هاي صنعتي .




 جدول
شماره
1 : طبقه بندي كاربردها و توسعه سيستمهاي اطلاعاتي كامپيوتري سيزده
پروژه متفاوت در هفت كشور عمده آسيايي بر حسب نوع سيستم و نوع تكنولوژي اطلاعاتي





8 – عدم
كفايت سازمانهاي بين المللي در حمايت لازم از پروژه هاي انتقال تكنولوژي اطلاعاتي
.





مسئله
امكانات جنبي ، موجب كندي حركت و يا عدم موفقيت كشورهاي رو به رشد در راه انتقال و
جذب تكنولوژي اطلاعاتي در بخشهاي گوناگون شده است . به عنوان نمونه پروژه سرتاسري
كامپيوتري كردن ماليات بر درآمد ، در هندوستان به علت ضعفهاي ناشي از : سيستمهاي
حمايت كامپيوتري براي تعمير و نگهداري ، سازمانهاي خاص آموزشي و مهندسي نرم افزار
، ضعف شبكه ارتباط كشوري و مخابراتي و ساير محدوديتها ، همچنان ، با سطح موفقيت
قابل انتظار فاصله اي طولاني دارد ( Singh . 1990 ) . البته فشارها و
عوامل مالي و سياسي دراين كشورها را نيز ، نبايد فراموش كرد ( Bell,
1987 ) . بي توجهي به موفقيتهاي اقتصادي و اجتماعي ، گاهي اوقات ، در
نهايت منجر به شرايطي مي شود كه متاسفانه اجراي سيستمهاي كامپيوتري و تكنولوژي
اطلاعاتي را با تاخير زياد و يا با شكست كامل مواجه مي سازد ( Felts
, 1988 ) .

در زمينه فراهم سازي پشتوانه هاي مناسب × براي ايجاد ظرفيت تكنولوژيو اطلاعاتي
مورد نياز برنامه ريزي توسعه ، بايد تاكيد كرد كه صرف تهيه و در دسترس قرار دادن
سخت افزار و نرم افزار و ديگر وسايل كامپيوتر مطرح نيست ؛ بلكه مهم ، توسعه منابع
انساني و گسترش زمينه هاي حمايتي از مهارتهاي است .





اين موضوع
، در زمره حياتي ترين بخش از انتقال تكنولوژي محسوب شده است كه از نظركارشناسان و
وپژوهشگران هيز ، به عنوان مهمترين غفلت در توسعه تكنولوژي اطلاعاتي در جهان سوم
از آن ياد مي شود (Oderda , 1990 ) . نتايج ناشي از
ضعف استراتژيك و عوامل ياد شده بالا ، موجب بروز " عدم كارايي وسيع " در
كاربرد سيستمهاي كامپيوتزي در كشورهاي آسيايي و افريقايي شده كه به صورتهاي زير
قابل ارائه اند :





  • سيستمهايي خريداري شده
    ، اما هرگز موفق به استفاده از آنها نشده اند ؛

    - سيستمهاي موجود ، بازدهي اندك داشته و يا به نادرست از آنها استفاده شده ( به
    علت عدم توانايي و دانش لازم استفاده كنندگان ) ؛

    - سيستمهايي كه درغالب اوقات بلااستفاده بوده و به علت عدم برخورداري از برنامه
    زمانبندي شده تعمير و نگهداري،غالباً بيهوده مانده اند .

    البته در بين اين كشورها ، از نظر ظرفيت فني و صنعتي تفاوتهاي كم و بيش عمده اي
    وجود دارد . براي نمونه ، كشورهاي افريقايي حوزه صحرا ، در تقلاي خريد تعدادي
    ميكروكامپيوتر هستند تا ، آنها را در پروژه هاي بسيار حياتي توسعه خود به كار
    گيرند ، كه مسلماً به مسئله امكانات فراساختاري بسيار پيشرفته خارجي آنها بايد
    توجه كافي مبذول داشت . به عنوان مثال ، هندوستان ، كوشش زيادي به عمل مي آورد تا
    پشتوانه هاي فراساختاري فني و مناسبي را بري مديريت و برنامه ريزي توسعه خود فراهم
    آورد . به هتمين علت در سال 1975 ميلادي ، سازمان ملي انفورماتيك (NIC )
    را ايجاد كرد كه هم اكنون توسعه زيادي يافته و د رهر سطح حكومتي ، خدمات ارزنده اي
    را ارائه مي دهد ( Avgerou , 1990 ) :
  • - حكومت مركزي

    - مديريت دولتي منطقه اي و روستايي

    تزلزل مديريتي و ضعف سازماني و اهميت عنصر فرهنگي

    در تازه ترين پژوهشي منتشر شده پيرامون يك طرح فراگير و چندين ساله در كشور
    هند ، به نام " پروژه سيستمهاي اطلاعات روستايي كامپيوتر شده (CRISP )
    در زمره عمده ترين مشكلات پروژه ، از فقر موجود در زمينه تعمير تعمير و نگهداري
    كامپيوتري و ضعف كلي در قابليتهاي حرفه اي و همچنين ناهماهنگي در آموزش و برنامه
    هاي مربوط به تربيت رده هاي گوناگون تخصصي براي اجرا و پيشبرد پروژه ياد شده است (
    Madon . 1992a ) . اين پژوهش همچنان نشان مي دهد كه عامل
    اساسي در پياده كردن طرحهاي تكنولوژي اطلاعاتي ، در جهت حمايت از برنامه اي توسعه
    صنعتي و اقتصادي بر خلاف تصور اغلب دولتمردان كشورهاي آسيايي ، دستيابي به پيشرفته
    ترين سخت افزارها نيست ؛ بلكه عامل كليدي در جنيه سازماني و تشكيلاتي نهفته است ) Mabon ,
    1992b).

    درزمينه پيامدهاي منفي ناشي از عدم برنامه ريزي استراتژيك در زمينه تكنولوژي
    اطلاعاتي و توسعه ، نمونه هاي متعددي وجود دارد . به عنوان مثال ، عدم كارايي
    سيستمهاي اطلاعاتي كامپيوتري در سازمان تامين اجتماعي و بخش خدمات درماني در يونان
    ، نخست به علت فقدان سياست مدون و نظام برنامه ريزي براي" سخت افزار و نرم
    افزارهاي كامپيوتري " گزارش شده است ( Avgerou ,
    1989 ) در اين مورد ، رده هاي سياسي و اداري دولت ، اثرات متفاوتي روي
    آن داشته اند و خط مشيها و تصميم گيريها مرتباً دچار تغيير مي شود . از اين رو ،
    به نظر ميرسد جستجو و تدوين الگوي " تكنولوژي مناسب " با توجه به كليه
    عوامل موثر و اصلي در انتقال تكنولوژي اطلاعاتي ، چه عوامل داخلي و چه عوامل خارجي
    ،تنها چالشي است كه كشورهاي جهان سوم – بويژه آسيايي و هم فرهنگ – را مي تواند به
    مرزهاي توسعه پايدار نزديك سازد . به عبارت ساده تر ، شرايط اجتماعي – اقتصادي
    موجود در يك كشور گيرنده تكنولوژي ، اين الزام اساسي را پديد مي آورد كه هر گونه
    انتقال تكنولوژي ، ابتدا بايد از نظر ميزان تطابق و تجانس آن نيازهاي داخلي آن
    كشور مورد ملاحظه و بررسي قرار گيرد (Eres, 1981 ) . نتيجه حاصل
    مسلماً الگويي خواهد بود كه فاصله چنداني با تكنولوژي مناسب براي آن كشور نخواهد
    داشت . مسئله زير بنايي " فرهنگ " از آنجا مورد توجه قرار مي گيرد كه
    اصولاً ادبيات مربوط به انتقال تكنولوژي ، و همچنين سيستمهاي اطلاعاتي كامپيوتري ،
    تاكيد بسيار زيادي را بر عامل و نقش عنصر فرهنگي در اين زمينه روا داشته است .

    عامل فرهنگي ، هم از نظر " درون كشوري " و هم از نظر " برون كشوري
    " مي تواند مطرح باشد . از ديدگاه نخست ، هيچ نوع از انتقال تكنولوژي – و از
    جمله تكنولوژي اطلاعاتي – نمي تواند جداي از ملاحظات فرهنگي ، مفهوم و عينيت واقعي
    به خود گيرد . اين پديده ، چه به صورت " متفاوت " در مقابل تغيير باشد و
    چه به صورت " بي تفاوتي " در مقابل تغيير ، تلاش اصلي را يعني "
    توسعه " كه در اينجا همان مفهوم تغيير را مي دهد ، دچار مشكل عمده مي سازد .
    از اين روست كه در تدوين استراتژي هر توسعه ، شرط حصول پذيرش همگاني يا مردمي ، با
    روشهاي گوناگون آموزشي ، آگاهي دهندگي ، مذهبي و ايدئولوژيك مطرح مي شود . اين
    مفهوم ، حتي در جهت توسعه سطح تكنولوژيك هر سازمان نيز مصداق واقعي داشته و هر
    گونه سيستم اطلاعاتي كامپيوتري ، در چارچوب استراتژي و مدل توسعه تكنولوژي كلان ،
    فرهنگ و مجموعه عوامل انساني خاص خود را بيان ميكند .

    از ديدگاه دوم ، فرهنگ منطقه اي و بين دول همسابه و ملتهايي كه از شرايط فرهنگي نسبتاً
    مشابه اي – مانند فرهنگ اعتقادي – برخوردارند ، مطرح مي شود . از اين رو ، گرچه
    استراتژي توسعه صنعتي – اقتصادي و اجتماعي – فرهنگي هر يك از اين كشورها متفاوت
    است ؛ ليكن نياز مشترك آنان به نوع خاصي از تكنولوژي – و در اينجا تكنولوژي
    اطلاعاتي – همچنين جهت حركت اين انتقال از كشورهاي توسعه يافته صاحب تكنولوژي ،
    همراه با فرهنگ نسبتاً مشترك يا وجوه مشترك آنان ، " همگرايي " مثبتي را
    مي تو.اند در اين زمينه فراهم آورد . پس ، زماني كه از يك الگوي آسيايي ياد مي
    كنيم ، چندان دور نرفته ايم .





  • همگرايي تخصصي و
    استراتژي ملي

    ايران چه از نظر آموزش علمي و چه از نظر كاربرد سيستمهاي
    كامپيوتري ، در دهه آغازين رشد تكنولوژي اطلاعاتي در جهان سوم ، يعني 70 – 1960
    ميلادي و بويژه در بين كشورهاي آسيايي ، از پيشينه در خور توجهي برخوردار بوده است
    . طي دوره مزبور ، بخش اطلاعات كامپيوتري در ايران ، با رشدي معادل 3 / 4 درصد
    مواجه شد ( Katz , 1986 ) ، به طوري كه ونزوئلا و سنگاپور با حدود 7
    درصد و پاكستان و برزيل با 1 و 2/0 درصد ، به ترتيب در بالاترين و پايينترين رده
    هاي جدول رشد تطبيقي قرار داشتند . در حال حاضر ، ايران مي تواند با برخورداري از
    زمينه هاي علمي ، آموزشي و پژوهشي خود ، و با توجه به عناصر عمده يك استراتژي در
    جهت دسترسي به تكنولوژي اطلاعاتي مناسب و پايدار ، خط مشي نهاد ملي انفورمانيك را
    به عنوان بازوي نيرومند برنامه ريزي توسعه ملي ، مورد ارزيابي قرار دهد . همچنين
    ضمن تاكيد بر تجارب ساير كشورهاي پيشتاز جهان سوم – بويژه آسيا – كه در اين مقاله
    به برخي از مشكلات آنها اشاره شد ، استراتژي نويني را منطبق بر شرايط عيني و
    نيازهاي برنامه هاي صنعتي و اقتصادي – اجتماعي كشور ترسيم سازد . اين استراتژي ،
    با توجه به آنچه در زمينه وجوه مشترك ايران با ممالك آسيايي – بويژه جنبه هاي
    فرهنگي و مذهبي مطرح شد – مي تواند زمينه ساز ارائه و ايجاد مدل منطقه اي براي
    انتقال و ارتقاي تكنولوژي اطلاعاتي در سطوح گوناگون توسعه قلمداد شود .

    براي تدوين يك مدل مناسب در زمينه تكنولوژي اطلاعاتي ، به عنوان نمونه ، مي توان تكات
    زير رامطرح نموده و هر يك را به مثابه متغير اصلي وارد مدل كرد :

    1. منابع اقتصادي ، صنعتي و علمي

    2. منابع انساني

    3. عوامل روانشناختي اجتماعي

    4. عوامل فرهنگي

    5. عوامل جمعيتي و اجتماعي

    6. عوامل سياسي

    7. شناسايي ساختارهاي اطلاعاتي موجود

    8. امكانات نهادي جنبي

    اين متغيرها ، متغيرهاي فرعي مربوط به هر يك ، تابع هدف – كه مي تواند انتقال
    تكنولوژي درسطح كشوري و منطقه اي باشد – كه تحت تاثير قرار مي دهند . نكته اي كه
    نبايد در اين مرحله از خاطر دور داشت ، ارزيابي عنصر خارجي در انتقال تكنولوژي
    اطلاعاتي است كه به عنوان عرضه كننده ، حمايت كننده و يا بازدارنده در سطح بين
    المللي مطرح مي شود . شكل شماره 1 اين فرآيند را نشان مي دهد .




نتيجه گيري









انتقال تكنولوژي در خلال دو دهه اخير ، با بعد تازه اي از تكنولوژي مواجه شده است كه به مثابه عاملي فراگير ، پهنه خدمات و توليدات در سطوح دولتي و بخش خصوصي را به شدت تحت تاثير قرار داده و نيازمند خود كرده است . بسياري از برنامه هاي توسعه ، در كشورهاي آسيايي ، افريقايي و امريكاي لاتين به علت عدم برخورداري از پشتوانه تكنولوژي اطلاعاتي ، يا واقع بينانه تدوين شده اند و يا در حين اجرا با مشكلات متعددي برخورد كرده اند . برخي نيز به علت ضعف در امكانات انساني ، مالي ، فراساختاري ، سازماني و فقدان مديريت مناسب و حمايتهاي بين الملي دچار شكست شده اند . از اين رو ، تكنولوژي اطلاعاتي ، در كنار مباحث تازه و در عين حال پيچيده است كه مطالعات اين حوزه را تحت الشعاع خود قرار داده است . پژوهشها و بررسيهاي انجام گرفته ، نشان ميدهد كه ممالك در حال توسعه ، هر يك به نوعي ، سيستمهاي اطلاعاتي كامپيوتري را مورد استفاده قرار داده اند . در برخي از اين كشورها- همانند سنگاپور ، تايلند و هندوستان – تكنولوژي اطلاعاتي ، رشد كيفي و كمي در خور توجهي داشته است . گرچه بخش خصوصي دراين كشورها ، حضوري فعال و نسبتاً حساب شده تر داشته است ؛ اما بخش دولتي ، درصد عمده كاربردها و حجم خريدها را به خود اختصاص داده است . قلت يا عدم ارتباط تخصصي لازم كشورهاي آسيايي درزمينه انتقال تكنولوژي اطلاعاتي و مشكلات مشترك ، موضوع مهمي است كه با توجه به وجوه اشتراك كشورهاي وارد كننده تكنولوژي – بويژه وجوه فرهنگي و اعتقادي – بايد مورد توجه قرار گيرد . بر اين اساس ، به نظر مي رسد اگر دولتهاي جهان سوم ، خاصه كشورهاي آسيايي ، ضمن تاكيد بر تدوين و اجراي استراتژي مناسب تكنولوژي اطلاعاتي در سطح ملي، به يك همگرايي منطقه اي براي دستيابي سريعتر به توسعه سيستمهاي نوين نزديك شوند ، از بار دشواريهاي موجود خواهند كاست.


تگ های مطلب

#تكنولوژي ,

نظرات کاربران

نویسنده نظر : مشکين‌دخت نوا - 1398/3/20 (8:35)
سلام عزيز تشکر از اينکه منصفانه با کاربران برخورد کرديد
 
پاسخ پشتیبانی یکتا فایل
با سلام ممنون از ارسال ديدگاه خود
 
نویسنده نظر : مهتاب پارميدا - 1398/9/28 (1:6)
درود به انسان هاى فرهيخته، که همواره در ارائه تازه ترين ها تلاشى مستمر دارند. تبريک خدمت استاد جهت انتشار اين مطلب . همواره موفق و پيروز باشيد.
 
پاسخ پشتیبانی یکتا فایل
با سلام ممنون از ارسال ديدگاه خود
 
نویسنده نظر : شيما مونا - 1398/8/2 (4:36)
سلام من دانلود کردم به معناي واقعي فوق العاده است
 
پاسخ پشتیبانی یکتا فایل
با سلام سپاسگزارم
 

برای ارسال نظر وارد سایت شوید